Bieszczadzkie ślady „Bazy ludzi umarłych”

 „Baza ludzi umarłych”, w reżyserii Czesława Petelskiego i na podstawie powieści Marka Hłaski, to klasyk polskiego filmu. Opowieść o ludziach z pogmatwanymi życiorysami pracujących przy zwożeniu drzewa w górach trafiła na ekrany 10 sierpnia 1959 roku. W powszechnym przekonaniu akcja filmu rozgrywa się w dzikich, niemal bezludnych Bieszczadach. Czy jednak na pewno? 

    „Bazę ludzi umarłych” z Bieszczadami łączą praktycznie wszystkie filmowe serwisy internetowe. Nie jest to do końca prawdą.Pierwowzór tytułowej bazy oraz miejsce kręcenia zdjęć znajdują bowiem niemal na drugim końcu Polski. Wiąże się to z epizodem z życia Marka Hłaski, który końcem 1950 roku przez miesiąc pracował jako pomocnik kierowcy przy wyrębie drzewa w Górach Złotych na ziemi kłodzkiej w okolicach wsi Bielice. Wspomnienia z tego okresu, psychicznie i fizycznie wyniszczającej pracy, zawarł w drukowanej od stycznia 1957 roku w tygodniku „Panorama” powieści  „Głupcy wierzą w poranek” (później jej tytuł zmieniony został na „Następny do raju”, by w filmie stać się już „Bazą ludzi umarłych”). W okolicy Bielic, na ziemi kłodzkiej, właśnie kręcono sceny do filmu, tam gdzie istniała prawdziwa baza samochodowa. 

    W ostatecznej wersji filmu mamy już jednak wyraźne odniesienia bieszczadzkie. Mówi o tym wprowadzenie co do czasu i miejsca akcji wyświetlone na początku, w  pewnej chwili widać wyraźnie mapę Bieszczadów, główny bohater Zawada stwierdza: „Leżałem za Baligrodem”, zaś jeden z mechaników mówi: „Znowu banderowcy spalili jakąś wieś”. W ten sposób Góry Złote przeistoczyły się w Bieszczady. 

   Warto wspomnieć, że w filmie wystąpiła plejada znakomitych aktorów, m.in. Leon Niemczyk, Emil Karewicz, Teresa Iżewska, Zygmunt Kęstowicz, Aleksander Fogiel, Tadeusz Łomnicki czy Roman Kłosowski. Niestety w czasie prac nad filmem nie obyło się bez sytuacji konfliktowych, związanych w dużej mierze z trudnym charakterem Marka Hłaski. Pisarz protestował przeciwko zmianom tytułu i  ingerencjom w scenariusz. Ostatecznie kazał wycofać swoje nazwisko z oficjalnej listy twórców filmu.

(s)